Leven met hartfalen kan zwaar zijn, maar dankzij de vooruitgang in de medische technologie zijn er nu innovatieve oplossingen die de kwaliteit van leven aanzienlijk kunnen verbeteren. Een van die oplossingen is het Left Ventricular Assist Device (een steunhart voor de linkerkamer), meestal kortweg LVAD genoemd. Deze uitgebreide gids wil patiënten en mantelzorgers een grondig inzicht geven in LVAD-apparaten: hoe ze werken, welke soorten er zijn en wat u kunt verwachten als u met een LVAD leeft.
Wat is een LVAD-apparaat?
Een LVAD-apparaat, of Left Ventricular Assist Device, is een mechanische pomp die operatief wordt geïmplanteerd om een verzwakt hart te helpen bloed door het lichaam te pompen. Het wordt vooral gebruikt bij patiënten met gevorderd hartfalen, bij wie de linkerkamer van het hart – die zuurstofrijk bloed naar de rest van het lichaam pompt – niet meer zelfstandig goed kan functioneren.
Het LVAD-apparaat werkt samen met het eigen hart van de patiënt: het ondersteunt de pompfunctie en zorgt ervoor dat vitale organen het bloed en de zuurstof krijgen die ze nodig hebben. Het is belangrijk om te weten dat een LVAD het hart niet vervangt; het helpt het hart juist bij het uitvoeren van zijn cruciale functie.
LVAD-apparaten kunnen in verschillende situaties worden ingezet:
1. Overbrugging naar transplantatie: Bij patiënten die op een harttransplantatie wachten, kan een LVAD hen in leven houden en hun kwaliteit van leven verbeteren totdat er een donorhart beschikbaar komt.
2. Definitieve therapie (destination therapy): Sommige patiënten die niet in aanmerking komen voor een harttransplantatie, kunnen een LVAD krijgen als blijvende oplossing om hun hartfalen te behandelen.
3. Overbrugging naar herstel: In sommige gevallen kan een LVAD tijdelijk worden gebruikt om het hart rust te geven, zodat het zijn functie mogelijk kan herstellen.
4. Overbrugging naar een beslissing: Bij patiënten bij wie het behandelplan op lange termijn nog onduidelijk is, kan een LVAD ondersteuning bieden terwijl verder onderzoek wordt gedaan.
Hoe werkt een LVAD-apparaat?
Een LVAD-apparaat werkt door de linkerkamer te helpen bloed naar de rest van het lichaam te pompen. Hieronder leest u stap voor stap hoe een LVAD werkt:
1. Instroom van bloed: De LVAD heeft een buis (instroomcanule) die operatief op de linkerkamer wordt aangesloten. Via deze buis wordt bloed uit de verzwakte linkerkamer gezogen.
2. Pompmechanisme: Het bloed komt in het pompgedeelte van de LVAD, dat met een waaier (een rotor met schoepen) het bloed voortstuwt. Deze waaier draait duizenden keren per minuut en zorgt zo voor een continue bloedstroom.
3. Uitstroom van bloed: Een tweede buis (uitstroomcanule) voert het bloed van de pomp naar de aorta, de grote slagader die het bloed over het lichaam verdeelt.
4. Externe onderdelen: Een dunne kabel, de driveline, verlaat het lichaam via een kleine incisie in de buik. Deze driveline verbindt de geïmplanteerde pomp met de externe controller en de stroombron.
5. Bedieningseenheid: Een externe controller regelt de werking van de pomp, zodat het pomptoerental zo nodig kan worden aangepast. De controller geeft ook cruciale informatie over de werking van het apparaat.
6. Stroomvoorziening: De LVAD werkt op externe accu's of kan op een stopcontact worden aangesloten. Patiënten hebben meestal altijd reserveaccu's bij zich.
De LVAD neemt in feite een groot deel van het pompwerk van de verzwakte linkerkamer over, zodat zuurstofrijk bloed voortdurend de organen en weefsels van het lichaam bereikt.
Soorten LVAD-apparaten
Er zijn verschillende soorten LVAD-apparaten, en de technologie blijft zich ontwikkelen. Dit zijn de belangrijkste categorieën:
1. LVAD's met pulserende flow
Dit was de eerste generatie LVAD-apparaten. Ze bootsen het natuurlijke kloppen van het hart na en creëren zo een polsslag.
Voordelen:
- Bootst de natuurlijke hartfunctie dicht na
- Kan een normalere werking van de bloedvaten in stand houden
Nadelen:
- Groter en minder duurzaam dan nieuwere modellen
- Groter risico op uitval van het apparaat door meer bewegende delen
2. LVAD's met continue flow
Dit is tegenwoordig het meest gebruikte type LVAD. Ze zorgen voor een continue bloedstroom in plaats van een pulserende stroom.
a. Axiale pompen
Bij deze apparaten staat de waaier parallel aan de stroomrichting van het bloed.
Voordelen:
- Door het kleinere formaat makkelijker te implanteren
- Duurzamer, met minder bewegende delen
Nadelen:
- Kan het risico op bloedstolsels verhogen
- Het ontbreken van een pulserende flow kan op lange termijn de functie van sommige organen beïnvloeden
b. Centrifugaalpompen
Deze pompen gebruiken een draaiende waaier die het bloed loodrecht op de stroomrichting voortstuwt.
Voordelen:*
- Nog kleiner en duurzamer dan axiale pompen
- Lager risico op pomptrombose (bloedstolsels in de pomp)
Nadelen:
- Nog steeds geen pulserende flow
- Vereist mogelijk een nauwkeuriger beheer van het pomptoerental
3. Systemen voor transcutane energieoverdracht (TET)
Dit is een opkomende technologie waarbij de LVAD draadloos van stroom wordt voorzien, zodat er geen driveline door de huid meer nodig is.
Voordelen:
- Verlaagt het risico op driveline-infecties
- Verbetert de kwaliteit van leven doordat externe onderdelen overbodig worden
Nadelen:
- Nog in ontwikkeling en niet op grote schaal beschikbaar
- Vereist mogelijk een nauwkeurige uitlijning van externe en interne onderdelen
Elk type LVAD-apparaat heeft zijn eigen voordelen en aandachtspunten. De keuze voor een apparaat hangt af van verschillende factoren, waaronder de specifieke aandoening van de patiënt, de lichaamsgrootte en de behoeften in het dagelijks leven. Uw zorgteam bepaalt welk LVAD-apparaat het meest geschikt is voor uw situatie.
Het LVAD-implantatieproces
Het krijgen van een LVAD-apparaat verloopt in verschillende stappen:
1. Preoperatief onderzoek: Er worden uitgebreide onderzoeken gedaan om na te gaan of u een geschikte kandidaat bent voor een LVAD. Dit kan onder meer hartonderzoeken, longfunctietests en onderzoek van uw nieren en lever omvatten.
2. Voorbereiding: Uw zorgteam legt de ingreep uitgebreid uit en vertelt wat u na de operatie kunt verwachten. Dit is een goed moment om al uw vragen te stellen.
3. Operatie: De implantatie van een LVAD is een openhartoperatie die doorgaans 4-6 uur duurt. U bent tijdens de ingreep onder algehele narcose.
4. Herstel op de IC: Na de operatie verblijft u enkele dagen op de intensive care, waar u nauwlettend wordt bewaakt.
5. Overgangszorg: Zodra u stabiel bent, gaat u naar een gewone ziekenhuiskamer om verder te herstellen en te beginnen met de training in het omgaan met uw LVAD.
6. Revalidatie: Fysiotherapie en hartrevalidatie helpen u om weer op krachten te komen en te leren hoe u dagelijkse activiteiten uitvoert met uw LVAD.
7. LVAD-voorlichting: U en uw mantelzorgers krijgen een uitgebreide training in de bediening en verzorging van uw LVAD-apparaat.
8. Ontslagplanning: Voordat u het ziekenhuis verlaat, zorgt u samen met uw zorgteam dat alle benodigde apparatuur en ondersteuning thuis geregeld zijn.
Het volledige ziekenhuisverblijf duurt doorgaans 2-4 weken, afhankelijk van hoe uw herstel verloopt.
Leven met een LVAD-apparaat
Het leven met een LVAD vraagt om enkele aanpassingen, maar veel patiënten merken een aanzienlijke verbetering van hun kwaliteit van leven. Dit kunt u verwachten:
1. Dagelijkse routine: U moet uw LVAD-controller en accupakket altijd bij u dragen. Veel patiënten gebruiken speciaal ontworpen vesten of tassen om deze onderdelen comfortabel te dragen.
2. Accubeheer: U moet de accu's regelmatig wisselen en opladen. Houd altijd opgeladen reserveaccu's bij de hand.
3. Verzorging van de driveline: De plek waar de driveline uw lichaam verlaat, moet dagelijks worden schoongemaakt om infectie te voorkomen.
4. Activiteitenniveau: De meeste patiënten kunnen veel van hun normale activiteiten weer oppakken, zoals werken, reizen en lichte lichaamsbeweging. Contactsporten en zwemmen worden echter meestal afgeraden.
5. Voeding: Mogelijk moet u uw voeding aanpassen, vooral uw inname van vocht en natrium, zoals aanbevolen door uw zorgteam.
6. Regelmatige controles: U hebt regelmatig vervolgafspraken, vooral in de eerste maanden na de implantatie.
7. Voorbereid zijn op noodsituaties: U moet altijd contactgegevens voor noodgevallen en instructies bij u hebben.
8. Emotionele impact: Leven met een LVAD kan psychologische gevolgen hebben. Veel centra bieden steungroepen of psychologische begeleiding aan.
Uw LVAD-apparaat verzorgen
Een goede verzorging van uw LVAD-apparaat is cruciaal voor een optimale werking en voor uw gezondheid. Dit zijn de belangrijkste aspecten van de LVAD-zorg:
1. Stroombeheer: Zorg altijd dat u opgeladen accu's hebt. Gebruik de netvoeding als u slaapt of langere tijd op één plek blijft.
2. Verzorging van de driveline: Reinig de uittredeplaats van de driveline dagelijks met een steriele techniek, volgens de instructies van uw zorgteam. Let op tekenen van infectie, zoals roodheid, zwelling of afscheiding.
3. Controle van de apparatuur: Controleer de onderdelen van uw LVAD regelmatig op tekenen van slijtage of schade.
4. Reageren op alarmen: Maak uzelf vertrouwd met de verschillende LVAD-alarmen en met hoe u op elk alarm reageert. Sommige alarmen vragen om direct handelen.
5. Voorzorgsmaatregelen bij activiteiten: Vermijd activiteiten die uw LVAD of driveline kunnen beschadigen. Gebruik zo nodig beschermende uitrusting.
6. Medicatiebeheer: Neem alle voorgeschreven medicijnen in volgens de instructies. Veel LVAD-patiënten hebben bloedverdunners nodig om stolsels te voorkomen.
7. Aanpassingen in uw leefstijl: Volg de richtlijnen van uw LVAD-team over douchen, het vermijden van sterke magnetische velden en andere dagelijkse activiteiten.
8. Regelmatige monitoring: Houd een logboek bij van uw LVAD-parameters, uw gewicht en eventuele symptomen, volgens de instructies van uw zorgverlener.
Mogelijke risico's en complicaties
Hoewel LVAD's het leven van veel hartfalenpatiënten aanzienlijk hebben verbeterd, brengen ze wel mogelijke risico's met zich mee:1. Infectie: Vooral bij de uittredeplaats van de driveline.
2. Bloedingen: Bij een LVAD zijn bloedverdunnende medicijnen nodig, die het risico op bloedingen kunnen verhogen.
3. Bloedstolsels: Ondanks bloedverdunners kunnen er toch stolsels ontstaan in het apparaat of in de bloedvaten.
4. Storing van het apparaat: Hoewel het zelden voorkomt, kan het apparaat mogelijk uitvallen.
5. Beroerte: LVAD-patiënten hebben een verhoogd risico op een beroerte.
6. Rechterhartfalen: De rechterkant van het hart kan moeite hebben om de ondersteunde linkerkant bij te houden.
7. Hartritmestoornissen: Na de implantatie van een LVAD kunnen onregelmatige hartritmes ontstaan of verergeren.
Uw zorgteam houdt u nauwlettend in de gaten op deze complicaties en geeft u advies over hoe u de risico's zo klein mogelijk houdt.
LVAD-apparaat versus andere behandelingen voor hartfalen
LVAD's zijn een van de verschillende behandelingen voor gevorderd hartfalen. Zo verhouden ze zich tot de andere mogelijkheden:
1. Medicatie: Vaak de eerste stap in de behandeling, maar in gevorderde stadia mogelijk niet voldoende.
2. Cardiale resynchronisatietherapie (CRT): Maakt gebruik van een speciale pacemaker om de pompbeweging van het hart te coördineren.
3. Harttransplantatie: De gouden standaard bij eindstadium hartfalen, maar beperkt door de beschikbaarheid van donorharten.
4. LVAD: Kan worden ingezet als overbrugging naar transplantatie of als definitieve therapie (destination therapy).
Vergeleken met alleen medicatie zorgen LVAD's bij patiënten met gevorderd hartfalen vaak voor een grotere verbetering van de kwaliteit van leven en de overleving. Een harttransplantatie biedt misschien een completere oplossing, maar door het beperkte aantal beschikbare donorharten zijn LVAD's voor veel patiënten een cruciale optie.
De toekomst van LVAD-technologie
De LVAD-technologie blijft zich ontwikkelen, en er staan verschillende veelbelovende ontwikkelingen op stapel:1. Volledig implanteerbare LVAD's: Onderzoekers werken aan LVAD's die volledig kunnen worden geïmplanteerd, zodat er geen externe driveline meer nodig is.
2. Langere accuduur: Toekomstige apparaten hebben mogelijk accu's die langer meegaan, zodat de accu's minder vaak hoeven te worden gewisseld.
3. Slimme LVAD's: Apparaten die hun werking automatisch kunnen aanpassen aan het activiteitenniveau en de fysiologische behoeften van de patiënt.
4. Miniaturisatie: Er wordt voortdurend gewerkt aan kleinere LVAD's, wat minder invasieve implantatieprocedures mogelijk maakt.
5. Biologische coatings: Nieuwe materialen die het risico op bloedstolsels en infecties kunnen verlagen.
6. Pulserende flow in apparaten met continue flow: Sommige nieuwere apparaten proberen een pulserende flow in te bouwen in apparaten met continue flow, wat mogelijk de voordelen van beide typen biedt.
Deze ontwikkelingen zijn erop gericht de behandelresultaten te verbeteren, complicaties te verminderen en de kwaliteit van leven van LVAD-dragers te verhogen.
Veelgestelde vragen over LVAD-apparaten
1. V: Kan ik douchen met een LVAD?
A: Ja, maar u hebt speciale hulpmiddelen nodig om de externe onderdelen droog te houden. Uw LVAD-team geeft u specifieke instructies.
2. V: Hoe lang gaan LVAD-accu's mee?
A: De meeste huidige LVAD-accu's gaan ongeveer 12-14 uur mee, maar dit kan verschillen. Draag altijd opgeladen reserveaccu's bij u.
3. V: Kan ik reizen met een LVAD?
A: Ja, veel LVAD-patiënten reizen. U moet wel vooruit plannen, extra benodigdheden meenemen en uw LVAD-team op de hoogte brengen van uw reisplannen.
4. V: Kan ik met een LVAD aan lichaamsbeweging doen?
A: Lichte tot matige lichaamsbeweging wordt vaak aangemoedigd. Uw zorgteam geeft u richtlijnen die passen bij uw persoonlijke situatie.
5. V: Kan ik een MRI-scan krijgen met een LVAD?
A: De HeartMate 3 is gelabeld als ‘MR Unsafe’ (niet MRI-veilig), dus patiënten met dit apparaat mogen geen MRI-scan krijgen. Vraag uw LVAD-team welke beeldvormende onderzoeken voor u veilig zijn.
6. V: Hoe vaak moet ik naar mijn arts nadat ik een LVAD heb gekregen?
A: In het begin hebt u regelmatig controles, vaak wekelijks. Naarmate u stabieler wordt, kan dit afnemen tot maandelijkse of driemaandelijkse bezoeken.
7. V: Kan ik weer aan het werk met een LVAD?
A: Veel LVAD-patiënten gaan inderdaad weer aan het werk. Wanneer dat kan en welk werk u kunt doen, hangt af van uw herstel en de aard van uw baan.
8. V: Welke invloed heeft een LVAD op mijn voeding?
A: Mogelijk moet u uw inname van vocht en natrium beperken. Uw zorgteam geeft u specifieke voedingsrichtlijnen.
9. V: Voel ik de LVAD werken?
A: De meeste patiënten voelen de LVAD zelf niet, maar u merkt mogelijk wel de controller en de accu's die u bij u draagt.
10. V: Hoe lang kan ik leven met een LVAD?
A: De overlevingscijfers zijn met nieuwere apparaten aanzienlijk verbeterd. Veel patiënten leven meerdere jaren met een LVAD, als overbrugging naar transplantatie of als definitieve therapie.
Onthoud dat elk LVAD-traject uniek is. Uw zorgteam is uw beste bron van informatie over uw specifieke situatie. Aarzel niet om vragen te stellen en steun te zoeken tijdens uw hele LVAD-traject.
Leven met een LVAD-apparaat is een grote verandering, maar voor veel patiënten biedt het de kans op een betere kwaliteit van leven en een langer leven. Bedenk bij het begin van deze reis dat u er niet alleen voor staat. Uw zorgteam, andere LVAD-patiënten en steungroepen kunnen u onderweg allemaal waardevolle hulp en aanmoediging bieden.